Halk arasında yaygın olarak "tüpgaz" adıyla bilinen LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) ısıtma, pişirme ve aydınlatmada kullanılan yaygın bir enerji kaynağıdır. LPG renksiz ve kokusuz bir gazdır. Ancak oluşabilecek bir sızıntının hemen anlaşılması için rafinerilerde özellikle kokulandırılmıştır. Ham petrolün rafinelerde arıtılması ile veya doğal gazdan elde edilen LPG, çelik tüplere doldurularak tüketiciye sunulur. LPG, bütan ve propan gazlarına ve bunların belirli oranlarındaki karışımlarına verilen genel isim olup, Türkiye’de evlerdeki tüplerde kullanılan LPG’nin bileşimi % 70 bütan, % 30 propandan oluşmaktadır. Yüksek yoğunluğu sebebi ile havadan ağır olan LPG hidrokarbon esaslı yanıcı bir yakıttır.

Özellikler:

LPG tüpte hem sıvı, hem gaz halinde bulunur. Tüpün bağlı olduğu cihaz kullanılmaya başlandığında, üstte gaz halindeki LPG eksilir. Alttaki sıvı LPG dışarıdan aldığı ısı enerjisi sayesinde buharlaşarak eksilen gaz miktarını yeniden üretir. LPG basınç altında sıvılaştırılmış bir gaz olduğu ve kaynama noktası yaklaşık 0°C olduğu için oda sıcaklığında gaz fazında bulunur. Düşük sıcaklıklarda dahi kolayca buharlaşabilmesi, LPG'yi diğer yakıtlara göre üstün kılan bir özelliktir. Basınç altında kolay sıvılaştırılabildiğinden çelik tüplerle rahatça depolanıp taşınabilir. Depolanabilir bir enerji kaynağı olması LPG’yi diğer pek çok enerji kaynağına göre üstün kılmaktadır.

LPG Hakkında Bilinmeyen Gerçekler:

LPG zehirli midir?

LPG kesinlikle zehirsiz bir gazdır. LPG’nin, içerdiği propan ve bütanın solunmasının insan vücudu üzerinde hiçbir zehirleyici etkisi yoktur. LPG’nin zehirli olduğu toplum arasında bilinen çok yaygın bir yanlıştır. Kitle iletişim araçlarında yer alan bu yöndeki haberler de gerçeği yansıtmamaktadır. LPG kaçağı sonucunda meydana gelen ölümlerin sebebi LPG’nin zehirli olması değil, havadan ağır olması sebebiyle ortamdaki hava (oksijen) miktarının azalmasına sebep vermesidir. Solunan LPG ciğer içerisinde ince bir film tabaka oluşturur ve ortamdaki oksijenin de azalmasıyla boğulma gerçekleşir.

LPG donar mı?

Sahip oluğu kimyasal özellikleri sayesinde LPG'nin yaşadığımız koşullarda donması mümkün değildir. LPG
0°C sıcaklıkta dahi dış ortamdan gerçekleştirdiği ısı enerjisi transferi sayesinde sıvı kaynayarak gaz fazına geçer. Tüpün bulunduğu ortam sıcaklığı 0°C'nin altına düştüğü durumlarda dışarıdan yeterli enerjiyi alamayacağı için LPG kaynamakta zorluk çekmeye başlar, tüp çeperinden ısı transferi yapılmaya çalışırken tüpün yüzeyindeki havadaki su buharı önce çiğleşir, sonra da donar. Halk arasında bilinen şekliyle “tüpün donması” denen hadise aslında tüpün çeperindeki suyun donmasından ibarettir, tüp bu durumda yeterli gaz üretemeyecek, gaza ihtiyaç duyan cihazlar yanmayacaktır. Bundan dolayı tüplerin doğru kullanım şekli, havalandırılma imkanı bulunan oda sıcaklığındaki ortamlarda kullanılmasıdır.

Tüp patlar mı?

Tüpün içerisindeki LPG, bağlı olan cihazın ihtiyacı olan debiyi sağlayabilmek amacıyla dış ortamdan aldığı ısı enerjisiyle kaynayarak gaz fazına geçer. Tüplerin içerisindeki gazın basıncı ortam sıcaklığına bağlı olarak 2-3 bar arasında değişir, buna rağmen tüplerin işletme (çalışma) basıncı 17,5 bar olacak şekilde tasarlanır. Tüplerin üzerinde bulunan emniyet valfleri tüpün içerisindeki basınç 26,5 barın üzerine ulaştığı takdirde açılarak yüksek basınçlı gazı dışarıya tahliye eder ve tüpün içerisindeki basıncın daha da yükselerek tüpün patlamasını önler. Tüpler imalattan çıktıktan sonra hidrostatik mukavemet testinden geçerler. Bir tüpün patlaması için tüpün içerisindeki basıncın çok yüksek değerlere (50 bar ve üzeri) çıkması, belirli bir sürenin üzerinde yangın içerisinde kalması ve emniyet valfinin açılmaması gerekir. Basında çıkan birçok “tüp patladı” şeklindeki haberlerde asıl kastedilen patlama tüpün değil, ortama yayılan gazın bir ateş kaynağıyla birleşerek patlamasıdır. Bu sebeplerden dolayı evlerde kullanılan tüplerin mukavemet ve kaçak testlerinden geçtiğinden ve emniyet valflerinin çalışır durumda olmalarından mutlaka emin olunmalıdır.

LPG tehlikeli midir?

Standartlara uygun üretilen LPG tüpleri ve LPG ile çalışan cihazlar yüksek emniyet kat sayıları ile tasarlanmakta ve güvenlik ekipmanları ile donatılmaktadır ve bu anlamda en az evinizde kullanabileceğiniz diğer enerji kaynakları kadar güvenlidir. Günlük hayatımızda her birimiz, gerçekleştirdiğimiz aktiviteler dahilinde çeşitli risklere maruz kalıyoruz. Bunlardan bazıları düşük bazıları ise yüksek risk taşıyan aktivitelerdir. Aşağıdaki tablo her gün gerçekleştirdiğimiz aktivitelerden bazılarını ve bu aktivitelerin risk oranlarını göstermektedir. Tablo dikkatli incelendiğinde LPG tüketiminin düşük risk taşıyan aktiviteler arasında yer aldığı görülmektedir. LPG kullanımı sonucu oluşacak hayati riskin, yıldırım çarpması sonucu ölüm riskine veya uçak yolculuğu riskine eş değer olduğu görülmektedir.

Aktivite	Ölüm Riski/Yıl
Riskli meslek kollarında çalışıyor olmak	Binde bir
Günde 20 adet sigara içiyor olmak	Binde beş
Trafik kazasında ölmek	On binde bir
Ev kazaları	On binde bir
Motorsiklet kazası	Yüz binde yedi
Güvenli meslek kollarında çalışıyor olmak	Yüz binde bir
Tekstil/Ayakkabı endüstrisi	Milyonda beş
Yıldırım çarpması	Milyonda bir
Uçak yolculuğu	Milyonda bir
Evde meydana gelen bir gaz kaçağı ya da patlamada ölmek	Milyonda bir
LPG kullanımı	Milyonda bir